MÒDULOS TRASVERSALES - Pro nde ischire de prus

Sa domo Zapata in Barùmini

Cun sa Segnoria de Las Plassas, su nòbile sardu de raighinas ispagnolas Don Azor Zapata recuisiat puru sa bidda de Barùmini, posta in cussu fèudu, e in su 1541 faghiat fraigare vàrias domos chi si podent partire tra su palatzu o domo de istare de su feudatàriu cun sos magasinos, istallas, domo de su fatore, istàntzias pro su trigu e pro sas provistas.

In antis de sa domo bi fiat unu giardinu elegante cara a cara a sa crèsia parrochiale intitulada a sa Biada Vìrgine Immaculada e a sa crèsia de Santu Juanne Batista.
Don Azos cun interventos architetònicos poniat in relatzione, ma puru contra, su podere feudale cun su cresiàsticu.
Su tretu seberadu fiat un'ispuntone oros oros de sa bidda in modu de dominare sa piana de terrinos bonos cara a Las Plassas e, meda prima, cara a su cumplessu nuraghesu ' Su Nuraxi '.
Semus in una bidda in mesu de istradas de grandu importu pro sas comunicatziones tra sas biddas de sa Marmidda e de sa Trexenta, in sos rastros de s'istrada romana antiga chi arribbaiat a Càralis.

Cando in su 1946 s'ereu de sos Zapatas si nch'est ispèrdidu, su Comune de Barùmini at comporadu Domo Zapata e l'at destinada a àera pro museu , pro nche pònnere totu su chi s'agataiat de istrumentos e repertos archeològicos in sa zona.
Cando ant iscavadu pro fàghere traballos noos in sa domo, ant agatadu muros megalìticos chi ant fatu cumprèndere chi bi fiat unu nuraghe mannu, su ' Nuraxi 'e Cresia ', pròpiu ca fiat serente a sa crèsia parrochiale.
Est essidu a campu unu nuraghe tri-lobadu mannu meda e in sa corte est presente unu putzu a canna a forma de tzilindru iscavadu in sa roca.
In sa parte de foras de su giardinu un'àteru muru mannu megalìticu pro bardare su nuraghe e in ue sunt istados agatados medas àteros repertos chi faghent cumprèndere chi su nuraghe fiat abitadu dae su Brunzu Reghente e Finale finas a s'edade medievale.
Su museu de como permitit de pòdere ammirare medas repertos archeològicos bene collidos e bene mantesos.
Dae sas bentanas, su prus dae sas de Est, si podet osservare su cumplessu nuraghesu de ' Su Nuraxi ' e paret chi sos duos cumplessos tziclòpicos siant in relatzione tra issos.