Sos lìeros

  • Stampa
Aristanis, sa domo de Eleonora

Un'àtera categoria sotziale fiant sos òmines lìeros.
Sos abitantes de sas tzitades e de sas biddas mannas fiant lìeros, comente lìeros fiant belle totus sos de sas artes e sos mercantes, sos tzitadinos in servìtziu militare a Cabaddu, sos cumponentes de sas famìlias de sos majorales e totu cuddos tzeracos chi ant riscatadu sas prestatziones chi depiant a su fiscu e a sos privados. Puru totus sos chi faghiant parte de su cleru regulare e seculare. S'òmine lìeru non si distinghiat meda dae su majorale o lìeru mannu.
Tzertu respetu a sos majorales fiant de cunditzione sotziale prus bassa, ma non podiant pèrdere sa libertade issoro nen pro àere mortu gente, nen pro dèpidos nen pro àteras resones.
Un'òmine lìeru si nche podiat torrare a mìseru, arribbare a puntu malu, ma non perdiat sa cunditzione de lìeru.
E b'est sa testimonia de una fèmina lìbera chi isposat unu tzeracu e dimandat a sos meres de otènnere sa libertade de una parte de sos fìgios ca issa fiat de cunditzione lìera.
Su prus de sos impiegos intermèdios fiant incarrigados a sos lìeros; mentres sas càrrigas de importu prus mannu las manteniant sos majorales e sas prus bassas, comente sas de su fiscu, las daiant a sos tzeracos de su Rennu, pro sos àteros ufìtzios poniant sos òmines lìeros.
Tra custas càrrigas b'est, tra sas de importu, sa de majore de villa, majore de Scolca, majore de portu, de s'armentàriu.
Puru sos giùdiches chi amministrant sa giustìtzia e faghent parte de sa corona de su Regnu, sos bonos òmines, sunt persones lìeras.
A bellu a bellu custa categoria de lìeros picat prus podere, divenit prus manna e sunt semper prus ativos e còmporant sos terrinos e diveniant propietàrios de terrinos ca, pro comporare sas terras, ponent parte de sos balàngios issoro. Podimus nàrrere chi in su tempus de sos giudicados custos lìeros ant fatu su chi in aterue aiat fatu sa burghesia.