ISTÒRIA GENERALE
Istòria Generale
Sa fanteria romana si costituit in legione
- Details
- Category: Roma
Chimbe mìgia fantes e treghentos cavalieris divisos in "manipulos" ant a costituire su sìmbulu de sa màchina de gherra de sos romanos.
Roma cumintzat s'imperialismu cun sas Gherras Pùnicas
- Details
- Category: Roma
S'espansione de Roma in su III e II sèculu in antis de Cristos, pro estensione e pro su modu cun su cale dd'aiant otentu isvelaiat una volontade pretzisa e in sustàntzia atzetada dae totus sas classes sotziales...
Roma e sa conchista a nord e a ovest
- Details
- Category: Roma
Immoi Roma si tzirat contra a sos Gallos e a sos Lìgures e patzìficat s'Ispagna. A sa Sitzìlia e a sa Sardigna cun sa Còrsica, possedimentos consolidados, si agiunghent sa Gàllia Cis-alpina, sa penìsula ibèrica e sa Gàllia Narbonense.
S'iscontru est tra populares e otimates
- Details
- Category: Roma
Su clima polìticu-sotziale fiat meda dificultosu e s'iscontru est tra populares e otimates, mentres si afrontat sa gherra contras Giugurta in Africa e a nord si depet fàghere fronte a s'invasione de sos Cimbros e sos Teu-tonos.
Pompe u e Cèsare e sa fine de sa Repùblica
- Details
- Category: Roma
Custu est su perìodu de su podere mannu de sos capos de s'esèrtzitu. A Pompeu su Senadu cunferit poderes istraordinàrios "imperium infinitum" pro cumbàtere Mitridate, chi binchet; a pustis ponet òrdine in sos territòrios de Roma in Oriente.
Antoni e Ottavianu protagonistas noos
- Details
- Category: Roma
A pustis chi aiant assassinadu a Cèsare, su Senadu si fiat riveladu meda dèbile e su chi fiat capitadu fiat frutu de unu cumpromissu.
Marcu Antoni in Oriente
- Details
- Category: Roma
Marcu Antoni cunfirmat sa polìtica de Cèsare in Oriente, fata de tolleràntzia e de rispetu de sa monarchia de deretu divinu, a pustis si bortat a s'Egitu, si alleat e faghet unu matrimòniu polìticu cun sa reina Cleopatra...
Ottavianu abarrat solu in su podere
- Details
- Category: Roma
A Roma concruida sa cuncurrèntzia si ristabiliscit sa paghe, abarrat in su podere s'erede de Cèsare, Gaju Giùliu Cèsare Ottavianu, risultadu de una polìtica àbile e s pregiudicada, e cumentzat a afrontare sos problemas graves de s'istadu.
Ottavianu cunsideradu sarvadore de sa pàtria
- Details
- Category: Roma
Ottavianu s'impignat a tramudare s'istadu de gherra oramai difìtzile a suportare in dd'una cunditziones de paghe apretada dae totus.
Sa organizatzione de s’imperu
- Details
- Category: Roma
Ottavianu si dèdicat a s'amministratzione de totus sos territòrios de s'istadu romanu, e dividit sas provìntzias tra sanatòrias, is prus trancuillas, e sas imperiales, chi fiant suta su controllu diretu suo,...
Sa religione e sa cultura
- Details
- Category: Roma
Si puru Augustu aiat chircadu s'unificatzione, patzificatzione e s'organizatzione de totu s'amministratzione, s'opositzione in Senadu e sa de sos aristocràticos si manifestaiat cun congiuras contra su prìntzipe, ne mancaiant problemas in sa famìlia sua, iscàndalos e lutas pro su podere.
Problemas de sutzessione: su sèberu ruet a pitzus de Tiberiu
- Details
- Category: Roma
Augustu cumentzat a pensare a sas dificultades chi aiant èssere lompias a pustis de issu e chi lassaiat pensare a una gherra tzivile. Pro l'evitare chircat una pesona de sa famìlia sua chi f essit praghia a su Senadu e a s'esèrtzitu.
Dae Caligola a Claudiu
- Details
- Category: Roma
Gaju Cèsare (dae su 37 a su 41 a pustis de Cristos) at a èssere regordadu cun su nòmine de Caligola (caliga, sunt sos sàndalos de sordadu).
S'imperadore Tiberiu Claudiu
- Details
- Category: Roma
S'imperadore Claudiu at a guvernare dae su 41 a su 54 a pustis de Cristos.
Nerone
- Details
- Category: Roma
A primìtzios, Enobardu Nerone, imperadore dae su 54 a su 68 a pustis de Cristos, sighende s'insegnamentu de su filòsofu Sèneca e de s'abbistu Burro, si mustraiat rispetosu de su Senadu pro chirca chimbe annos.
S’annu de sos bator imperadores e Vespàsianu
- Details
- Category: Roma
Sa rebellia contra a Nerone fiat istada cumplessa pro ite trisinaiat su Senadu, sa plebe, sos pretorianos, sas legiones cun sas provìntzias.
Sa famìlia Flàvia
- Details
- Category: Roma
Puru Vespàsianu si preocupat de una possìbile gherra tzivile a sa morte sua e assòtziat a su guvernu su fìgiu Titu istituende gosi un'àtera borta su printzìpiu de sa sutzessione ereditària de su podere.
Domitzianu
- Details
- Category: Roma
A sa morte repentina deTitu - in s'annu 81 - àrtziat a su podere su frade Domitzianu chi at a guvernare dae s'81 a su 96 a pustis de Cristos.
Dae Nerva a Trajanu
- Details
- Category: Roma
A sa morte de Domitzianu su Senadu aiat numenadu a Marcu Coceio Nerva, chi fiat unu senadore chi, guvernende dae su 96 a su 98, si fiat impignadu a ristabilire s'autoridade de su Senadu.
S’imperadore Adrianu
- Details
- Category: Roma
Su fradile de Trajanu, Publiu Eliu Adrianu at a èssere su sutzessore, dae su 117 a su 138 e at a portare a cumprimentu sa romanizatzione de sas provìntzias, sustenende economicamente sos veteranos chi boliant comporare terras pro sa coltivatzione o incumentzare atividades cummertziales foras de sa penìsula.
S’imperadore Antoninu
- Details
- Category: Roma
Titu Aureliu Antoninu diveniat imperadore a sa morte de Adrianu, dae su 138 a su 161. Fiat su fìgiu adotivu de Adrianu e fiat istadu numenadu " Piu" pro sa devotzione chi teniat pro su babbu adotivu e sas divinidades.
Marcu Aureliu, s'imperadore filòsofu
- Details
- Category: Roma
A sa morte de Antoninu, su printzipadu fiat istadu divididu tra duos adotivos, Marcu Aureliu (161/180) e Luciu Vero (161/169 ). Su sensu de custa ispartzidura est motivadu pro donare una ratzionalidade a sos impignos mannos de gestire.
Còmmodu
- Details
- Category: Roma
Assotziadu a su guvernu de su babbu, teniat solu deghe noe annos, si fiat impignadu a firmare sa paghe cun sas tribùs germànicas e si fiat ghiradu a sa polìtica interna.
Sa crisi de su tertzu sèculu a pustis de Cristos
- Details
- Category: Roma
Settìmiu Severu, nàschidu a Leptis Magna in sa Tripolitania, imparentadu cun una famìlia satzerdotale siriana, chircaiat de difùndere in Roma su cultu de sas divinidades solares in contrapositzione a sa religione romana.
Dae sa cultura clàssica a sa cristiana
- Details
- Category: Roma
Semus a su passàgiu tra sa cultura clàssica antiga e sa nàschida de un'àteru movimentu filosòficu, numenadu su neoplatonismu. Custu proponiat un'ideale de vida ascèticu e apartadu divenende sa filosofia de sas classes cultas.
S'època de sa decadèntzia de s'Imperu romanu de Otzidente
- Details
- Category: Sa decadèntzia de s’imperu romanu de Otzidente
In su 284 a pustis de Cristos fiat divenidu imperadore Diocletzianu, chi aiat riordinadu s'esèrtzitu e divididu s'imperu in dòighi diòtzesi agrupadas in bator territòrios. Su guvernu de s'Imperu fiat divenidu una tetrarchia, unu collègiu de bator pesonas, cun bator capitales: Treviri, Milano, Sìrmio e Nicomèdia.
Sos regnos romano-barbàricos e s’imperu romanu de Oriente
- Details
- Category: Sa decadèntzia de s’imperu romanu de Otzidente
Durante su V sèculu, cunsiderende sa parte otzidentale de s'Imperu, sos pòpulos de sos Francos, Burgundos Ostrogotos e Visigotos si fiant costituidos in regnos chi benint definidos romano-barbaricos, cun s'amministratzione romana.
S’imperu romanu Bizantinu
- Details
- Category: Sa decadèntzia de s’imperu romanu de Otzidente
Dae cando Diocletzianu, in su 293 a pustis de Cristos, ispintu dae motivos militares e amministrativos, detzidet de ispostare sa capitale de s'Imperu Romano de s'Oriente a Bisàntziu, custa tzitade diveniat su puntu de atopu tra sa cultura europea e asiàtica e imprimit s'isvilupu de formas noas.
S’edade de Giustinianu (482 – 565)
- Details
- Category: Sa decadèntzia de s’imperu romanu de Otzidente
Est cun Giustinianu chi s'Imperu arribbat a su màssimu. Custu imperadore, capassu e ambitziosu, aiat coltivadu siat s'amministratzione siat s'aspetu militare, apogiadu dae su grandu generale Belisàriu.
S'espansione islàmica in su Mediterràneu e sas iscurtas barbarescas
- Details
- Category: Sa decadèntzia de s’imperu romanu de Otzidente
In su mare Mediterràneu, sas ìsulas e sa penìsula italiana - tra su IX e su X sec. - fiant istadas sugetas a sa dominatzione de sos Saracinos.
