ISTÒRIA GENERALE
Istòria Generale
Sos Motos de su 1820-21
- Details
- Category: S’istòria de s'Otighentos
In custos annos in sa sotziedade italiana si disignat semper de prus s'acraramentu de fortzas chi s'ispirant a ideales chi, pro si realizare, coltivant duos obbietivos mannos: sa libertade e s'unidade de sos italianos.
Sos tentativos matzinianos
- Details
- Category: S’istòria de s'Otighentos
Sas ideas polìticas e su penseri filosòficu de Zosepe Mazzini si espriment in sa sìntesi 'pensu e atzione' chi ant a èssere a sa base de sos motos insurretzionales ispirados dae issu.
S’Itàlia tra su 1830 e su 1840
- Details
- Category: S’istòria de s'Otighentos
In Itàlia, in su 1831 - a pustis sos eventos frantzesos de su mese de trìulas de su 1830, chi aiant abertu s'istrada a su regnu de Luisi Filipu d'Orlèans - sunt iscopiados sos motos rivolutzionàrios e in particulare in sos Ducados de Modena e de Parma e in parte de sos territòrios de s'Istadu pontifitziu.
Sas riformas de su 1846-47
- Details
- Category: S’istòria de s'Otighentos
Bi sunt istados in custu perìodu avenimentos polìticos istitutzionales chi ant criadu unu clima de isperàntzias in s'opinione pùblica in Itàlia, comente in sos annos 1846-47, favoridu dae s'eletzione a Papa de Juanne Maria Mastai Ferretti chi aiat seberadu su nùmene de Piu IX.
Sos motos de su 1848
- Details
- Category: S’istòria de s'Otighentos
Sa crisi econòmica manna chi s'est presentada in sos annos 1846-47 fiat acumpangiada dae medas atziones de congiuras de sas èlites democràticas chi si presentaiant cun temàticas polìtico-sotziales.
Sas rivolutziones in Itàlia
- Details
- Category: S’istòria de s'Otighentos
A pustis sos eventos de su 1846-47 sunt capitadas rebelliones novas in Sitzìlia e dae Palermo si sunt ispartas in Nàpoli in ue su re Ferdinandu II - a pustis sos bulluzes populares - at cuntzèdidu sa Costitutzione, segundu su modellu frantzesu de su 1830.
S’Istatutu Albertinu
- Details
- Category: S’istòria de s'Otighentos
Timende chi sa rivolutzione esseret pòrtiu ghetare a terra sa monarchia sabàuda, su re at promulgadu s'Istatutu su 4 de martzu de su 1848, imbetzes de una costitutzione chi ammentaiat tropu sas costitutziones giacobinas.
S’unidade de s’Itàlia
- Details
- Category: S’istòria de s'Otighentos
Fallidas sas rivolutziones de su 1848-49 e sa Prima gherra de indipendèntzia, in totu s'Itàlia s'est assistidu a sa segunda restauratzione chi at vistu cun sa torrada de sos soberanos legìtimos s'abolitzione de sas costitutziones, e una repressione politziesca tosta acumpangiada dae sa ghia austrìaca chi s'est afortiada.
Camillu Benso conte de Cavour
- Details
- Category: S’istòria de s'Otighentos
Sa polìtica de Cavour in su 1847 faghiat riferimentu a su liberalismu moderadu. Issu, mancare chi esseret cumbintu de sa netzessidade de illargare sas bases de s'Istadu...
Sa Segunda Gherra de Indipendèntzia
- Details
- Category: S’istòria de s'Otighentos
In su 1857, fallidos sos tentativos rivolutzionàrios matzinianos de Càralu Pisacane, s'afortigaiat su progetu polìticu de Cavour e su fallidu atentadu de Felize Orsini in su mese de ghennàrgiu de su 1858 at dadu su pretestu a Napoleone III pro intervènnere in Itàlia contra a sos rivolutzionàrios.
Zosepe Garibaldi e s'ispeditzione de sos Milli
- Details
- Category: S’istòria de s'Otighentos
Cando in Palermo est iscopiada sa rebellione populare in su mese de abrile de su 1860, Garibaldi fiat su capu militare prus ascurtadu a su cale apompiaiat su moimentu patriòticu, chi colliat a fùrriu suo sas simpatias siat de sos democràticos republicanos e siat de sos liberales moderados.
Su Regnu de Itàlia
- Details
- Category: S’istòria de s'Otighentos
Su parlamentu piemontesu at aprovadu sa proposta de Cavour in base a sa cale si decretaiat s'annessione a su Piemonte de sas regiones chi esserent esprìmidu prebiscitos favorèvoles.
Dae su 1861 a su ‘900
- Details
- Category: S’istòria de s'Otighentos
Su Parlamentu sub-alpinu su 17 de martzu de su 1861 proclamat s'Unidade de s'Itàlia e su Regnu de Sardigna si trasformat in Regnu de Itàlia cunferende su tìtulu de re de Itàlia a Vitòriu Emanuele II.
Crisis polìticas e lutas a primos de su Noighentos
- Details
- Category: S’istòria de su Noighentos
Su '900 in Itàlia comintzat cun sa morte de su re Umberto I chi rapresentat su sinnale pro èssere su sèculu de annos de sàmbene pro su tempus benidore.
Iscòpiat sa Prima Gherra Mundiale
- Details
- Category: S’istòria de su Noighentos
Dae custas crisis e gherras locales si nch'est arribbadu in su 1914 a sa Gherra Manna chi at a divenire sa Prima Gherra Mundiale in ue si sunt is contradas binti oto natziones, dividias in duos ischieramentos contràrios rapresentados dae sas potèntzias alliadas...
Nàschida e isvilupu de su Fascismu
- Details
- Category: S’istòria de su Noighentos
In Itàlia in tantu bi fiant sas lutas de sos operajos e de sos massajos tra su '19 e su '21 famadu comente su biènniu ruju, mentres naschiat e s'afortigaiat su moimentu fascista, criadu da Benito Musso-lini e apogiadu dae sos tzetos mèdios, dae sos agràrios e dae sos industriales.
Cumentzat sa Segunda Gherra Mundiale
- Details
- Category: S’istòria de su Noighentos
In tantu in su 1939 Hitler, su ditadore de sa Germània nazista, òcupat sa Polònia e, comente risposta a custu atu de agressione, sa Frantza e sa Gran Bretagna dichiarant gherra a sos tedescos.
S'Itàlia a pustis de su Fascismu: dae sa Monarchia a sa Repùblica
- Details
- Category: S’istòria de su Noighentos
Vitòriu Emanuele III nòminat capu de su guvernu nou su maresciallu Pedru Badògliu chi cun unu proclama annùntziat chi sa gherra sighit.
Istòria de s’Itàlia dae su 1945 a oe
- Details
- Category: S’istòria de su Noighentos
S'istòria italiana dae su 1945, mesche pro sa parte econòmica, comintzat cun sos annos de sa ricostrutzione de s'Istadu, mentres tra su '51 e su '57 est su perìodu de sos investimentos, sas innovatziones e si sunt afortigados sos setores produtivos.
Sa Gherra Frita (1945 – 1991)
- Details
- Category: S’istòria de su Noighentos
Sa Segunda Gherra Mundiale at bintu sos totalitarismos de destra e permìtidu sa suprematzia de sos Istados Unidos e de s'Unione Soviètica chi sunt divenias sas duas potèntzias mundiales novas prus mannas.
Sa decolonitzatzione
- Details
- Category: S’istòria de su Noighentos
In su 1945 sos imperos coloniales fiant arribbados a tènnere belle totu s'Àfrica; binti annos a pustis parte manna de su continente, francu sos territòrios portoghesos, aiat otènnidu s'indipendèntzia.
Tempos de oe (dae su 1991 a su presente)
- Details
- Category: S’istòria de su Noighentos
Dae su 1989, a pustis rutu su muru de Berlinu e sa fine de s'Unione Soviètica, una parte de sos istòricos ant definidu 'unipolare' su sistema internatzionale chi s'est bènnidu a criare, marca•nde sa suposta positzione de superioridade assunta dae sos Istados Unidos, cunsiderados comente s'ùnica superpotèntzia.
Sas emigratziones de sos Se-mitas
- Details
- Category: MÒDULOS TRASVERSALES - Sotziedades a cunfrontu
A sa metade de su III millènniu in antis de Cristos, a primìtzios de s'edade de su brunzu passende dae sa Penìsula àraba, intrant in Mesopotàmia sos Se-mitas, chi pro abilesa cumentzant a si sistemare in totu sa "mesuluna fèrtile" finas a s'Etiòpia. Sos pòpulos Se-mitas sunt: Babilonesos, Arreos, Armenos, Cananeos, Ebreos, Fenìtzios, àrabos.
Su sèculu de sos filòsofos e tragediògrafos prus mannos
- Details
- Category: MÒDULOS TRASVERSALES - Sa Polis Greca
S'edade de sas rivolutziones e su primìtziu de s'edade cuntemporànea (1770-1815)
- Details
- Category: MÒDULOS TRASVERSALES - Polìtica e Diritu (Istòria Moderna)
Su perìodu istòricu cumprèndidu tra sa fini de su XVIII sèculu e sos primos deghe annos e su XIX (1770/1815), signat - comente narant su prus de sos istòricos - su primìtziu de s'edade cuntemporànea, chi at a cambiare s'istòria de s'Europa e de sas Amèricas.
Sa Rivolutzione americana
- Details
- Category: MÒDULOS TRASVERSALES - Polìtica e Diritu (Istòria Moderna)
Sa Rivolutzione americana (tra su 1776 e su 1787) cointzidet cun sa luta de liberatzione de sas colònias inglesas de Amèrica contras sa "madrepàtria", s'Inghilterra, a pustis una complicada gherra internatzionale.
